ભારતના વડાપ્રધાન

વિકિપીડિયામાંથી
Jump to navigation Jump to search
ભારતના વડાપ્રધાનોના (જન્મ પ્રમાણે રાજ્યો)

ભારતના વડાપ્રધાન ભારત સરકારના વડા છે. ભારતની સંસદીય પ્રણાલીમાં સંવિધાન ભારતના રાષ્ટ્રપતિને દેશના પ્રમુખ તરીકે વર્ણવે છે. પરંતુ, ખરી સત્તા વડા પ્રધાન અને તેમના મંત્રીમંડળના હાથમાં હોય છે. વડાપ્રધાનની નિમણૂક અને સોગંદનામું રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા થાય છે. સામાન્ય રીતે વડાપ્રધાન લોક સભામાં બહુમતી ધરાવતા પક્ષનો નેતા હોય છે.[૧]

૧૯૪૭થી ભારતમાં ૧૪ વડાપ્રધાનો રહી ચૂક્યા છે, ૧૫માં વડાપ્રધાન ગુલઝારીલાલ નંદા બે વખત કાર્યકારી વડાપ્રધાન રહ્યા હતા. પ્રથમ વડાપ્રધાન જવાહરલાલ નહેરૂ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસના હતા,[૨] જેમણે ભારતની સ્વતંત્રતા સમયે ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ના રોજ શપથ લીધી હતી. મે ૧૯૬૪માં તેમના મૃત્યુ સુધી તેઓ વડાપ્રધાન રહ્યા હતા અને ભારતના સૌથી લાંબો સમય પદ પર રહેનાર વડાપ્રધાન હતા. તેમના પછી લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી વડાપ્રધાન બન્યા હતા અને તેમના ૧૯ મહિનાના શાસન પછી તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. ત્યાર પછી નહેરૂના પુત્રી ઈન્દિરા ગાંધી વડાપ્રધાન બન્યા હતા. ૧૧ વર્ષ પછી જનતા પાર્ટીના ચૂંટાતા ઈન્દિરા ગાંધીના શાસનનો અંત આવ્યો હતો અને મોરારજી દેસાઈ પ્રથમ બિન-કોંગ્રેસી વડાપ્રધાન બન્યા હતા. ૧૯૭૯માં તેમના રાજીનામા પછી તેમના ઉપ-વડાપ્રધાન ચરણ સિંહ કોંગ્રેસના ટેકાથી ૬ મહિનાના ટૂંકા ગાળા માટે વડાપ્રધાન બન્યા હતા અને ત્યાર પછી ફરી ઇન્દિરા ગાંધી સત્તામાં આવ્યા હતા. ૩૧ ઓક્ટોબર ૧૯૮૪ના રોજ તેમની હત્યા થતા તે જ સાંજે તેમના પુત્ર રાજીવ ગાંધીને વડાપ્રધાન ચૂંટાયા હતા, જેઓ તેમના કુટુંબમાંથી ત્રીજા વડાપ્રધાન હતા. અત્યાર સુધીમાં નહેરૂ-ગાંધી પરિવાર કુલ ૩૭ વર્ષ ૩૦૩ દિવસો સુધી વડાપ્રધાન પદે રહી ચૂક્યું છે.[૩]

રાજીવ ગાંધીના પાંચ વર્ષ પછી તેમના જ સાથી વી. પી. સિંહે જનતા દળના નેતા તરીકે નેશનલ ફ્રન્ટ ગઠબંધનની મદદથી ૧૯૮૯માં સરકાર બનાવી. નવેમ્બર ૧૯૯૦માં ચંદ્ર શેખર ૬ મહિના માટે વડાપ્રધાન બન્યા અને જૂન ૧૯૯૧માં પી. વી. નરસિંહરાવના નેતૃત્વ હેઠળ કોંગ્રેસ પક્ષ સત્તા પર પરત ફર્યો. રાવની પાંચ વર્ષની મુદ્દત પછી ચાર ટૂંકાગાળાના વડાપ્રધાનો સત્તા પર આવ્યા, જેમાં ૧૯૯૬માં અટલ બિહારી વાજપેયી ૧૩ દિવસ માટે, યુનાઇટેડ ફ્રંટના એચ. ડી. દેવે ગોવડા અને આઇ. કે. ગુજરાલ તેમજ ૧૯૯૮-૯૯માં વાજપેયી ૧૯ મહિના માટેનો સમાવેશ થાય છે. ૧૯૯૯માં ત્રીજી વખત વાજપેયી વડાપ્રધાન બન્યા અને નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ પાંચ વર્ષ સત્તા પર રહ્યો, જે આમ કરવા વાળી પ્રથમ બિન-કોંગ્રેસી સરકાર હતી. બાજપેઇ પછી કોંગ્રેસ સત્તા પર પરત ફરી અને મનમોહન સિંહ બે મુદ્દત માટે ૧૦ વર્ષ સુધી યુનાઇટેડ પ્રોગ્રેસીવ એલાયન્સ ગઠબંધનના વડાપ્રધાન રહ્યા. ૨૦૧૪માં ભારતીય જનતા પક્ષના નેતૃત્વમાં એનડીએ સત્તા પર આવ્યો. ૨૬ મે ૨૦૧૪ના રોજ નરેન્દ્ર મોદી ભારતના વડાપ્રધાન બન્યા, જે એક જ પક્ષની બહુમતી ધરાવતી પ્રથમ બિન-કોંગ્રેસી સરકાર છે.[૪]

ચાવી[ફેરફાર કરો]

ભારતના વડાપ્રધાનો[ફેરફાર કરો]

ક્રમ નામ
(જન્મ–મૃત્યુ)
છબી પૂર્વ પદ પક્ષ
(ગઠબંધન)
મત વિસ્તાર સત્તા[૬] નિમણુક લોક સભા[lower-alpha ૧]
1 જવાહરલાલ નેહરુ
(૧૮૮૯–૧૯૬૪)
Jnehru.jpg ભારતની કામચલાઉ સરકારના ઉપ વડાપ્રધાન ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ ફુલપુર, ઉત્તર પ્રદેશ ૧૫ ઓગસ્ટ
૧૯૪૭
૧૫ એપ્રિલ
૧૯૫૨
16 years, 286 days લોર્ડ માઉન્ટબેટન બંધારણીય સભા[lower-alpha ૨]
૧૫ એપ્રિલ
૧૯૫૨
૧૭ એપ્રિલ
૧૯૫૭
રાજેન્દ્ર પ્રસાદ ૧લી
૧૭ એપ્રિલ
૧૯૫૭
૨ એપ્રિલ
૧૯૫૭
૨જી
૨ એપ્રિલ
૧૯૫૭
૨૭ મે
૧૯૬૪[†]
૩જી
ગુલઝારીલાલ નંદા (કાર્યકારી)
(૧૮૯૮–૧૯૯૮)
Gulzarilal Nanda (cropped).jpg શ્રમ અને મજૂર મંત્રી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ સાબરકાંઠા, ગુજરાત ૨૭ મે
૧૯૬૪
૯ જૂન
૧૯૬૪
૧૩ દિવસો સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન
2 લાલ બહાદુર શાસ્ત્રી
(૧૯૦૪–૧૯૬૬)
Lal Bahadur Shastri (cropped).jpg ગૃહ મંત્રી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ અલાહાબાદ, ઉત્તર પ્રદેશ ૯ જૂન
૧૯૬૪
૧૧ જાન્યુઆરી
૧૯૬૬[†]
1 year, 216 days સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન
ગુલઝારીલાલ નંદા (કાર્યકારી)
(૧૮૯૮–૧૯૯૮)
Gulzarilal Nanda (cropped).jpg ગૃહ મંત્રી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ સાબરકાંઠા, ગુજરાત ૧૧ જાન્યુઆરી
૧૯૬૬
૨૪ જાન્યુઆરી
૧૯૬૬
૧૩ દિવસો સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન
3 ઈન્દિરા ગાંધી
(૧૯૧૭–૧૯૮૪)
Indira Gandhi 1977.jpg માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રી

વડા પ્રધાન

(ફરી-ચૂંટાયેલ)

ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ ઉત્તર પ્રદેશ તરફથી રાજ્ય સભાના સભ્ય ૨૪ જાન્યુઆરી
૧૯૬૬
૪ માર્ચ
૧૯૬૭
11 years, 59 days સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન
૪ માર્ચ
૧૯૬૭
૧૫ માર્ચ
૧૯૭૧
વી. વી. ગિરિ ૪થી
૧૫ માર્ચ
૧૯૭૧
૨૪ માર્ચ
૧૯૭૭
૫મી
4 મોરારજી દેસાઈ
(1896–1995)
Morarji Desai (portrait).png નાણાં મંત્રી અને ૧૯૬૯માં તેમના રાજીનામા પહેલા ઉપ વડાપ્રધાન જનતા પાર્ટી સુરત, ગુજરાત ૨૪ માર્ચ
૧૯૭૭
૨૮ જુલાઇ
૧૯૭૯[RES]
2 years, 126 days બી. ડી. જત્તી

(કાર્યકારી રાષ્ટ્રપતિ)

૬ઠ્ઠી
5 ચરણ સિંહ
(1902–1987)
Charan Singh (cropped).jpg નાણાં મંત્રી જનતા પાર્ટી (સેક્યુલર)
કોંગ્રેસ સાથે
બાઘપત, ઉત્તર પ્રદેશ ૨૮ જુલાઇ
૧૯૭૯
૧૪ જાન્યુઆરી
૧૯૮૦[RES]
170 દિવસો નીલમ સંજીવ રેડ્ડી
(3) ઈન્દિરા ગાંધી
(૧૯૧૭–૧૯૮૪)
Indira Gandhi 1977.jpg ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (આઇ) મેદક, આંધ્ર પ્રદેશ ૧૪ જાન્યુઆરી
૧૯૮૦[§]
૩૧ ઓક્ટોબર
૧૯૮૪[†]
4 years, 291 days નીલમ સંજીવ રેડ્ડી ૭મી
6 રાજીવ ગાંધી
(૧૯૪૪–૧૯૯૧)
Rajiv Gandhi (1987).jpg અમેઠીના સાંસદ ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (આઇ) અમેઠી, ઉત્તર પ્રદેશ ૩૧ ઓક્ટોબર
૧૯૮૪[†]
૩૧ ડિસેમ્બર
૧૯૮૪
5 years, 32 days ઝૈલસિંઘ
૩૧ ડિસેમ્બર
૧૯૮૪
૨ ડિસેમ્બર
૧૯૮૯
૮મી
7 વિશ્વનાથ પ્રતાપ સિંઘ
(૧૯૩૧–૨૦૦૮)
V. P. Singh (cropped).jpg રક્ષા મંત્રી જનતા દળ
(નેશનલ ફ્રંટ)
ફતેહપુર, ઉત્તર પ્રદેશ ૨ ડિસેમ્બર
૧૯૮૯
૧૦ નવેમ્બર
૧૯૯૦[NC]
343 દિવસો આર. વેકંટરામન ૯મી
8 ચંદ્ર શેખર
(1927–2007)
Chandra Shekhar (cropped).jpg બલિયાના સાંસદ સમાજવાદી જનતા પાર્ટી
કોંગ્રેસ સાથે
બલિયા, ઉત્તર પ્રદેશ ૧૦ નવેમ્બર
૧૯૯૦
૨૧ જૂન
૧૯૯૧[lower-alpha ૩]
223 દિવસો આર. વેકંટરામન
9 પામુલપાર્થી વેકંટ નરસિંહા રાવ
(૧૯૨૧–૨૦૦૪)
Pumapaparti.N.rao.jpg વિદેશ મંત્રી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ (આઇ) નાંદયાલ, આંધ્ર પ્રદેશ ૨૧ જૂન
૧૯૯૧
૧૬ મે
૧૯૯૬
4 years, 330 days આર. વેકંટરામન ૧૦મી
10 અટલ બિહારી વાજપેયી
(જન્મ ૧૯૨૪)
Ab vajpayee.jpg વિદેશ મંત્રી ભારતીય જનતા પાર્ટી લખનૌ, ઉત્તર પ્રદેશ ૧૬ મે
૧૯૯૬
૧ જૂન
૧૯૯૬[RES]
16 days શંકર દયાલ શર્મા ૧૧મી
11 એચ. ડી. દેવે ગોવડા
(જન્મ ૧૯૩૩)
Deve Gowda BNC.jpg કર્ણાટકના મુખ્યમંત્રી જનતા દળ
(યુનાઇટેડ ફ્રંટ)
કર્ણાટક તરફથી રાજ્ય સભાના સભ્ય ૧ જૂન
૧૯૯૬
૨૧ એપ્રિલ
૧૯૯૭[RES]
324 દિવસો શંકર દયાલ શર્મા
12 ઇન્દ્ર કુમાર ગુજરાલ
(૧૯૧૯–૨૦૧૨)
Inder Kumar Gujral 071.jpg વિદેશ મંત્રી જનતા દળ
(યુનાઇટેડ ફ્રંટ)
બિહાર તરફથી રાજ્ય સભાના સભ્ય ૨૧ એપ્રિલ
૧૯૯૭
૧૯ માર્ચ
૧૯૯૮
332 દિવસો શંકર દયાલ શર્મા
(10) અટલ બિહારી વાજપેયી
(જન્મ ૧૯૨૪)
Ab vajpayee.jpg ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન ભારતીય જનતા પાર્ટી
(નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ)
લખનૌ, ઉત્તર પ્રદેશ ૧૯ માર્ચ
૧૯૯૮[§]
૧૦ ઓક્ટોબર
૧૯૯૯
6 years, 64 days કે. આર. નારાયણ ૧૨મી
૧૦ ઓક્ટોબર
૧૯૯૯
૨૨ મે
૨૦૦૪
૧૩મી
13 મનમોહન સિંહ
(જન્મ ૧૯૩૨)
Prime Minister Manmohan Singh in WEF ,2009 (cropped).jpg નાણાં મંત્રી ભારતીય રાષ્ટ્રીય કોંગ્રેસ
(યુનાઇટેડ પ્રોગ્રેસિવ એલાયન્સ)
આસામ તરફથી રાજ્ય સભાના સભ્ય ૨૨ મે
૨૦૦૪
૨૨ મે
૨૦૦૯
10 years, 4 days એ. પી. જે. અબ્દુલ કલામ ૧૪મી
૨૨ મે
૨૦૦૯
૨૬ મે
૨૦૧૪
પ્રતિભા પાટીલ ૧૫મી
14 નરેન્દ્ર મોદી
(જન્મ ૧૯૫૦)
PM Modi Portrait(cropped).jpg ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી ભારતીય જનતા પાર્ટી
(નેશનલ ડેમોક્રેટિક એલાયન્સ)
વારાણસી, ઉત્તર પ્રદેશ ૨૬ મે
૨૦૧૪[૭]
- 4 years, 50 days પ્રણવ મુખર્જી ૧૬મી
  1. વડાપ્રધાન બંને ગૃહોમાંથી એકના સભ્ય બની શકે છે, પરંતુ તેમણે લોક સભામાં વિશ્વાસનો મત હોવો જરૂરી છે. લોક સભાના વિસર્જન પછી આગલા વડા પ્રધાન ચૂંટાયા અને તેના શપથ સુધી વડા પ્રધાન સત્તામાં રહે છે.
  2. ૧૯૪૬માં ૩૮૯ સભ્યોની બંધારણીય સભા ચૂંટાઇ હતી. આ સભા ૨૬ જાન્યુઆરી ૧૯૫૦ના રોજ બંધારણ અમલમાં આવતા કામચલાઉ સંસદ વડે વિખેરી નખાઇ હતી અને પ્રથમ ચૂંટણી ૧૯૫૧-૫૨માં થઇ હતી.
  3. ચંદ્ર શેખરે સત્તાવાર રીતે વડા પ્રધાન પદથી ૧૩ માર્ચ ૧૯૯૧ના રોજ રાજીનામું આપ્યું હતું, પરંતુ તેઓ અને તેમનું મંત્રી મંડળ રાવના વડાપ્રધાન બનવા સુધી કાર્યાલયમાં પદ પર રહ્યા હતા.
સમયરેખા
નરેન્દ્ર મોદીમનમોહન સિંહઅટલ બિહારી વાજપેયીઇન્દ્ર કુમાર ગુજરાલએચ. ડી. દેવે ગૌડાઅટલ બિહારી વાજપેયીપી. વી. નરસિંહા રાવચંદ્ર શેખરવિશ્વનાથ પ્રતાપ સિંહરાજીવ ગાંધીઈન્દિરા ગાંધીમોરારજી દેસાઈઈન્દિરા ગાંધીગુલઝારીલાલ નંદાલાલ બહાદુર શાસ્ત્રીગુલઝારીલાલ નંદાજવાહરલાલ નેહરુ

સંદર્ભ[ફેરફાર કરો]

  1. Constitutional Government in India. S. Chand Publishing. ૨૦૦૩. ISBN 9788121922036. 
  2. "Former Prime Ministers | Prime Minister of India". www.pmindia.gov.in. Retrieved 2018-01-03. 
  3. "In India, next generation of Gandhi dynasty". Washington Post. Retrieved ૨૭ ડિસેમ્બર ૨૦૧૬. 
  4. Diplomat, Ankit Panda, The. "BJP, Modi Win Landslide Victory in Indian Elections". The Diplomat. Retrieved ૨૭ ડિસેમ્બર ૨૦૧૬. 
  5. "Indian National Congress". Encyclopædia Britannica. Retrieved ૨૧ મે ૨૦૧૪. 
  6. "Former Prime Ministers". PM India. Archived from the original on ૯ ઓક્ટોબર ૨૦૧૪. Retrieved ૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫. 
  7. "Narendra Modi appointed Prime Minister, swearing in on May 26". The Times of India. ૨૦ મે ૨૦૧૪. Retrieved ૨૨ જાન્યુઆરી ૨૦૧૫. 

વધુ વાચન[ફેરફાર કરો]